PODSTAWA PRAWNA
ORGANIZACJA KSZTAŁCENIA SPECJALNEGO W SZKOLE OGÓLNODOSTĘPNEJ
Organizując w szkole kształcenie specjalne ucznia należy mu zapewnić :
- Realizację programu nauczania, programu wychowawczego i programu profilaktyki dostosowanych do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych z wykorzystaniem form i metod pracy dydaktycznej i wychowawczej.
Ucznia z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim obowiązuje ta sama podstawa programowa, co uczniów z normą intelektualną. Realizuje on programy nauczania te same, które obowiązują w danym oddziale tylko odpowiednio dostosowane do jego indywidualnych potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych (propozycja wzoru opracowania poniżej). Nauczyciele poszczególnych przedmiotów opracowują dla ucznia z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim wymagania edukacyjne, które są podstawą oceny jego postępów w nauce.
- Realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
- Odpowiednie warunki do nauki, sprzęt i środki dydaktyczne.
Metodyka pracy z uczniem z upośledzeniem umysłowym wymaga upoglądowienia procesu nauczania. W związku z tym, że uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim realizuje ten sam, co pozostali uczniowie program nauczania powinien korzystać z takiego samego, co oni podręcznika. Zdarza się, że szkoły zamawiają dla uczniów podręczniki dla szkół specjalnych. Nie ma to uzasadnienia, i może utrudnić pracę.
- Indywidualne zajęcia rewalidacyjne.
Zajęcia te powinny być ukierunkowane na usprawnianie zaburzonych funkcji, wzmacnianie i kompensację. Nie mogą one służyć uzupełnianiu braków w wiadomościach.
Żaden przepis nie stanowi o liczbie godzin zajęć rewalidacyjnych. W związku z tym, że są to zajęcia dodatkowe, ich tygodniowa liczba nie powinna być większa niż 3 godziny.
Rodzaj zajęć powinien wynikać ze wskazań zawartych w orzeczeniu poradni psychologiczno - pedagogicznej. Podstawa prawna organizacji indywidualnych zajęć rewalidacyjnych to: §4 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia oraz §2 ust. 10 i §3 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych ( Dz. U. Nr 15 poz. 142, ze zmianami ).
Nauczyciel prowadzący zajęcia rewalidacyjne powinien mieć przygotowanie stosowne do rodzaju tych zajęć.
- Integrację ze środowiskiem rówieśniczym.
Należy zadbać o to, aby uczeń dobrze czuł się wśród pełnosprawnych rówieśników i aktywnie uczestniczył w życiu klasy i szkoły. Należy unikać postrzegania ucznia tylko w kontekście jego upośledzenia. Częstym błędem jest pobłażliwe traktowanie ucznia ( "biedne dziecko" ), minimalizowanie wymagań, nieadekwatne ocenianie.
OBOWIĄZEK SZKOLNY I OBOWIĄZEK NAUKI
Uczniowie z upośledzeniem umysłowym podlegają w tym zakresie tym samym przepisom, co pozostałe dzieci i młodzież. Po ukończeniu 18 roku życia mają prawo kontynuować naukę: w gimnazjum do 21 roku życia, w szkole ponadgimnazjalnej do 24 roku życia .
ŚWIADECTWA SZKOLNE
Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim otrzymują świadectwa promocyjne i świadectwa ukończenia szkoły na takim samym druku jak pozostali uczniowie danej szkoły.
Zgodnie z zapisem zawartym w punkcie 8 Załącznika Nr 1 "Informacje ogólne" do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania świadectw oraz wzorów świadectw, dyplomów (....) [ Dz. U. Nr 58 poz. 504 ]
"W świadectwach szkolnych promocyjnych oraz świadectwach ukończenia szkoły, wydawanych uczniom z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, na drugiej stronie świadectwa nad "Wynikami klasyfikacji końcoworocznej" umieszcza się adnotację "uczeń/uczennica realizował(a) program nauczania dostosowany do indywidualnych możliwości i potrzeb na podstawie orzeczenia wydanego przez zespół orzekający działający w ………..", wpisując nazwę poradni psychologiczno-pedagogicznej, w której działa zespół , który wydał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego."
EGZAMINY ZEWNĘTRZNE
Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim przystępują do egzaminów zewnętrznych na podobnych zasadach jak pozostali uczniowie, z tym, że obowiązuje ich inny, opracowany specjalnie arkusz A8. Wszyscy uczniowie piszący na arkuszu innym niż A1, korzystają z wydłużonego o 50 % czasu pracy.
PRZEDŁUŻENIE ETAPU EDUKACYJNEGO
§3 ust. 7 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 12 lutego 2002 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 15 poz. 142, ze zmianami) stanowi:
"Dla uczniów niepełnosprawnych można przedłużyć okres nauki na każdym etapie edukacyjnym co najmniej o 1 rok, zwiększając proporcjonalnie liczbę godzin zajęć edukacyjnych".
W sytuacji braku szczegółowych regulacji prawnych w tej sprawie stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej jest następujące:
"O wydłużeniu etapu edukacyjnego decyduje dyrektor szkoły indywidualnie w stosunku do każdego ucznia niepełnosprawnego (..). Decyzja dyrektora powinna znaleźć uzasadnienie w szczegółowej analizie sytuacji edukacyjnej dokonanej przez radę pedagogiczną i zostać podjęta w uzgodnieniu z rodzicami.
Wydłużenie etapu edukacyjnego stosuje się do ucznia, u którego niepełnosprawność powoduje spowolnienie tempa pracy i utrudnia opanowanie treści programowej w czasie przewidzianym w planie nauczania na dany rok szkolny. Treści te uczeń realizuje, o co najmniej jeden rok szkolny dłużej. Zatem na zakończenie pierwszego roku realizacji wydłużonego etapu edukacyjnego uczeń nie podlega klasyfikacji rocznej i nie otrzymuje świadectwa promocyjnego.
Szkoła może wydać uczniowi niepełnosprawnemu, któremu wydłużono etap edukacyjny zaświadczenie dotyczące przebiegu nauczania. W sprawozdaniu statystycznym SO-2 ucznia, któremu wydłużono etap edukacyjny, wykazuje się jako ucznia niepromowanego."
Dostosowanie programu nauczania do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych ucznia z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, pozostającego w szkole ogólnodostępnej
( przykład dokumentacji )
Nr programu nauczania
( w szkolnych programach ) |
Zakres dostosowania programu nauczania |
Wymagania edukacyjne |
Formy i metody pracy |
Sprzęt i środki dydaktyczne |
| |
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
10-01-2008 Poseł Zbigniew Girzyński złożył interpelację w sprawie interpretacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych.
”W związku z wątpliwościami, jakie rodzą się przy interpretacji rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie w specjalnych przedszkolach, szkołach i oddziałach oraz w ośrodkach (Dz. U. z dnia 1 lutego 2005 r.), proszę Panią Minister o właściwą wykładnię art. 5 pkt 2 lit. b powyższego rozporządzenia w brzmieniu: [nauczyciele] opracowują dla każdego ucznia i realizują indywidualne programy edukacyjne, uwzględniając dostosowanie realizacji (...) programów nauczania (...) do indywidualnych potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci i młodzieży.
W szczególności proszę o odpowiedź na pytania:
1. Czy rozporządzenie to dotyczy przygotowywania indywidualnych programów nauczania również dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim ?
2. Czy według tego rozporządzenia nauczyciele przedmiotowi uczący w klasach dla dzieci z lekkim stopniem upośledzenia umysłowego zobowiązani są do pisania indywidualnych programów nauczania ze swoich przedmiotów dla każdego ucznia w klasie, co daje średnio 50-70 programów z jednego przedmiotu?
W związku z niejasną i niekorzystną dla jakości pracy nauczycieli stosowaną wykładnią przez właściwe kuratoria proszę Panią Minister o pilną odpowiedź na powyższe pytania.”
Oto odpowiedź Pani minister
Przepisy cyt. rozporządzenia dotyczą uczniów niepełnosprawnych wymagających specjalnej organizacji nauki i metod pracy, uczęszczających do specjalnych placówek i specjalnych szkół wszystkich typów, zatem dotyczą również uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim.
W świetle tego rozporządzenia warunki organizowania kształcenia oraz formy i sposoby realizowania procesu nauczania poszczególnym uczniom, nawet posiadającym tę samą niepełnosprawność, mogą być bardzo zróżnicowane, zależą bowiem od ich potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych, określonych przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, które posiada każdy uczeń szkoły specjalnej.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia szkoły i placówki, w których organizowane jest kształcenie specjalne, oprócz realizowania zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i zapewnienia odpowiednich warunków do nauki oraz sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, zobowiązane są do prowadzenia zajęć dydaktycznych według treści podstawy programowej kształcenia ogólnego przewidzianej dla danego ucznia wzbogaconych o zajęcia rewalidacyjne, dodatkowo prowadzone przez specjalistów.
Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, spełniając obowiązek szkolny i obowiązek nauki, na różnych etapach edukacyjnych realizują odpowiednio tę samą, co uczniowie pełnosprawni, podstawę programową wychowania przedszkolnego, kształcenia ogólnego, a także kształcenia w poszczególnych profilach i w poszczególnych zawodach i podlegają tym samym zasadom oceniania, klasyfikowania i promowania oraz zewnętrznemu systemowi oceniania na sprawdzianach i egzaminach.
Nie stosując wobec tej grupy uczniów obniżenia wymagań edukacyjnych i chcąc zapewnić im możliwość uzyskania powodzenia szkolnego w procesie nauczania, w kształceniu tych uczniów wprowadza się specjalną organizację nauki, tj. odpowiednie dostosowanie warunków organizacyjnych i metod pracy dydaktycznej.
W celu uzyskania jak najlepszych efektów kształcenia w procesie nauczania każdego ucznia niepełnosprawnego przepisy rozporządzenia zobowiązują pracujących z nim nauczycieli i specjalistów do dokonywania przynajmniej raz w roku wielospecjalistycznej oceny poziomu jego funkcjonowania.
Podejmowane na tej podstawie wspólne ustalenia nauczycieli i specjalistów dotyczące dalszej pracy z dzieckiem w zakresie działań podejmowanych przez nauczyciela w realizacji programu nauczania oraz planowania przez specjalistów zakresu i rodzaju zajęć rewalidacyjnych stanowią indywidualny program edukacyjny dla danego dziecka.
Biorąc pod uwagę, że wspólne ustalenia nauczycieli i specjalistów mają odnosić się do potrzeb edukacyjnych i psychofizycznych uczniów niepełnosprawnych, a wobec uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim zakres działania specjalistów w szkole bywa niekiedy okazjonalny, ustalany w szkole indywidualny program edukacyjny w odniesieniu do tej grupy uczniów może mieć formę wspólnie ustalanego harmonogramu zajęć prowadzonych z uczniem. W żadnym wypadku nie można go zatem utożsamiać z indywidualnym programem nauczania z poszczególnych przedmiotów, o którym mowa w piśmie.
Szanowny Panie Marszałku! Wyrażam nadzieję, że udzielona Panu Posłowi odpowiedź, zawierająca uogólnioną informację na temat warunków organizowania kształcenia uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, pozwoli na skorygowanie mylnej interpretacji dokonywanej przez niektórych pracowników kuratoriów oświaty.
Minister Katarzyna Hall
Warszawa, dnia 18 stycznia 2008 r.
