ISSN 2081 - 6375
 
 
 
Nawigacja
Aktualnie online
bullet.png Gości online: 9

bullet.png Użytkowników online: 0

bullet.png Łącznie użytkowników: 22,543
bullet.png Najnowszy użytkownik: boakanarob
Ostatnie komentarze
bullet.png 1. Nie ma jednego ob...
bullet.png Wczoraj byłam na szk...
bullet.png Dziękuję. Jak zwykle...
bullet.png I już raczej z ręką ...
bullet.png Obudzili się.....
bullet.png można też się zbunto...
bullet.png Dzięki bardzo. Pozdr...
bullet.png Nie jest określone, ...
bullet.png Zgodnie z nowym rozp...
bullet.png Tylko poczucie humor...
specyficzne problemy w nauce - ćwiczenia

DZIECI ZE SPECYFICZNYMI PROBLEMAMI W NAUCE

ĆWICZENIA


Nabycie umiejętności sprawnego czytania, pisania i liczenia w pierwszych latach nauki szkolnej jest warunkiem koniecznym do zdobywania przez dziecko wiedzy na kolejnych etapach edukacji. Niektórzy uczniowie pomimo prawidłowego rozwoju intelektualnego, sprawnego wzroku i słuchu, znacznego wysiłku własnego, rodziców i nauczycieli mają poważne kłopoty z opanowaniem tych umiejętności. Przyczyną mogą być tu problemy o charakterze dyslektycznym związane z zaburzeniami korowej części jednego (lub kilku) z analizatorów: wzrokowego, słuchowego, kinestetyczno-ruchowego.
Dzieciom tym można pomóc pracując nad usprawnieniem ich funkcji percepcyjno-motorycznych. Polega to na kształtowaniu zdolności do rozpoznawania i różnicowania: bodźców fonicznych (percepcja słuchowa), bodźców wizualnych (percepcja wzrokowa), bodźców kinestetycznych związanych z orientacją w schemacie ciała i przestrzeni oraz rozwijaniu sprawności motorycznej (motoryka mała i duża).
Niewiele szkół zatrudnia specjalistów od terapii pedagogicznej. Wydaje się jednak, że każdy pedagog szkolny powinien umieć wskazać nauczycielom dodatkowe ćwiczenia, w tym także usprawniające funkcjonowanie percepcyjno-motoryczne dzieci, które mogliby włączać w tok zajęć lekcyjnych i zaproponować rodzicom do przeprowadzania z dzieckiem w domu.
Poniżej przedstawiono ćwiczenia proponowane przez specjalistów. Ich opis poprzedzony został krótki słownikiem terminologicznym.

TERMINOLOGIA


Analizator

Złożony układ, w skład którego wchodzi narząd zmysłowy czyli receptor ( odbierający informację - oczy, uszy, mięśnie ), włókno nerwowe ( odpowiedzialne za ich transmisję ) oraz pewne obszary kory mózgowej (zachodzi w nich analiza i synteza docierających bodźców ). Dzieci mogą mieć zupełnie sprawny wzrok i słuch lecz zaburzoną percepcję informacji wynikającą z nieprawidłowego działania korowej części analizatora.

Analiza i synteza

Rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) lub słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania całości obrazu, słowa; dokonuje się na poziomie mózgu.

Percepcja wzrokowa

Percepcja wzrokowa opiera się na zdolności do rozpoznawania i różnicowania kształtów, wymiarów położenia i kolorów oraz ich interpretacji przez następujące operacje myślowe:
  • analiza i synteza,
  • porównywanie,
  • klasyfikowanie,
  • uogólnianie,
  • abstrahowanie.
Warunkiem prawidłowego przebiegu procesu wzrokowego spostrzegania jest anatomicznie dobrze zbudowany i funkcjonalnie sprawny narząd wzroku. Nie jest to jednak warunek jedyny, ponieważ interpretacja bodźców wzrokowych dokonuje się w mózgu. Uczniowie o obniżonym poziomie percepcji wzrokowej mają poważne trudności ze zróżnicowaniem kształtów.
Wiele kłopotów sprawia im nauka pisania, z tego względu, iż muszą dokonać zróżnicowania i zapamiętać kształt znaków graficznych (liter, cyfr itp.). Różnice w kształcie wielu z nich są niewielkie, a przez to dla dziecka z obniżoną analizą i syntezą wzrokową często niezauważalne.
Dzieci takie często mylą i zastępują jedne znaki innymi np.: a-d, u-w, t-ł, o-a, n-m, C-G, H-K, 1-7, 9-8-3, pomijają w pisaniu drobne elementy: przecinki, kropki, kreseczki, ogonki w literach. Stąd też mylą litery: e-ę. a-ą, o-ó, c-ć, s-ś, itp. Często też opuszczają litery w wyrazach, całe cząstki wyrazów, wyrazy w zadaniu nie zauważając pomyłek.
Popełniają liczne błędy ortograficzne, ponieważ mają słabą pamięć wzrokową ortogramów.
Mylenie podobnych kształtów, a także niemożność wyodrębnienia poszczególnego kształtu z pozostałych powoduje występowanie trudności w czytaniu. Wyodrębnienie pojedynczych liter z pozostałych jest szczególnie trudne przy odczytywaniu pisma "pisanego", gdzie elementy łączą się ze sobą i izolowanie danych kształtów wymaga sprawnego przebiegu analizy i syntezy wzrokowej.
Z obniżonej percepcji wzrokowej wynika słaba zdolność tworzenia wyobrażeń wzrokowych. Dziecko gorzej przez to przyswaja wiadomości i zapamiętuje treści. Niektóre przedmioty jak na przykład geometria, geografia, historia, szczególnie wymagają sprawnego tworzenia i zapamiętywania wyobrażeń wzrokowych. Przyswajanie wiadomości z tych przedmiotów nie poparte utrwalonymi obrazami, wyobrażeniami wzrokowymi sprawia omawianym uczniom szczególne trudności i wymaga od nich nieproporcjonalnie dużego wysiłku, by osiągnąć niewielki nawet sukces.
Ćwiczenia usprawniające funkcję analizatora wzrokowego powinny uwzględniać wszystkie jej aspekty:
  • spostrzegawczość,
  • analizę,
  • syntezę,
  • kierunkowość,
  • pamięć wzrokową.
Za najistotniejsze elementy związane z percepcją wzrokową, mające wpływ na opanowywanie czytania i pisania, uznaje się: umiejętność szybkiego rozpoznawania obrazów wzrokowych (spostrzegawczość, automatyzacja procesu syntezy), umiejętność ujmowania zależności między całością obrazu i jego elementami składowymi (analiza i synteza), orientację kierunkową i przestrzenną, pamięć wzrokową oraz koordynację wzrokowo-ruchową. Ważne jest rozwijanie takich dyspozycji, jak umiejętność przenoszenia następstwa czasowego na kolejność uszeregowania elementów w przestrzeni (np. układanie obrazków w kolejności, w jakiej były eksponowane) oraz nawyk porządkowania i śledzenia poziomych szeregów od strony lewej do prawej.
Wyrobienie tych umiejętności i nawyków jest bardzo ważne w przygotowaniu dziecka do pisania, ze względu na kierunek kreślenia liter w naszym piśmie oraz ze względu na przenoszenie kolejności głosek w wyrazie (następstwo czasowe) na kolejność liter (następstwo przestrzenne) w pisaniu ze słuchu.

Orientacja przestrzenna

Jednym z aspektów percepcji wzrokowej jest zdolność orientowania się w przestrzeni. Pierwszym etapem w rozwoju orientacji przestrzennej jest zdobycie przez dziecko orientacji w schemacie własnego ciała. Dalszy rozwój pojęcia przestrzeni kształtuje się wraz z rozwojem struktury gramatycznej języka w oparciu o werbalizację i obiektywizację danych spostrzeżeniowych z poszczególnych analizatorów.
Często zaburzenia orientacji przestrzennej występują przy nieprawidłowym przebiegu procesu lateralizacji, a więc wtedy, gdy stwierdza się lateralizację skrzyżowaną lub nieukończoną (słabą). Objawy zakłóceń w orientacji przestrzennej stwierdza się też często u dzieci z lateralizacja jednorodną, lecz lewostronna.
Dzieci z obniżoną orientacją przestrzenną dokonują tak zwanej inwersji statycznej czyli odwracania kształtów:
1. poprzez oś pionową, jak w przypadku mylenia liter p/g, d/b,
2. poprzez oś poziomą, jak w przypadku mylenia kształtów:
nbml6
-----
upwj9
Drugi rodzaj błędów to tzw. inwersje dynamiczne polegające na skomplikowanych zmianach dokonywanych w przestrzeni, jak na przykład:
  • pismo lustrzane, które obserwujemy przy pisaniu pojedynczych liter, ale także wyrazów i całych zdań,
  • przestawianie kolejności elementów:
    • liter (od - do),
    • cyfr (19-91),
    • sylab (zadanie - zanieda).
Inne cechy pisma charakterystyczne dla zaburzeń orientacji przestrzennej to:
  • mylenie kierunku zapisu (dziecko pisze od strony prawej do lewej),
  • zły wybór linijek w zeszycie,
  • niewłaściwe rozmieszczenie zapisu na stronach zeszytu.
W efekcie zeszyt dziecka ma wygląd nieporządny i często błędnie jest to interpretowane jako niedbalstwo z winy dziecka. Również rysunki dziecka są niewłaściwie rozplanowane w przestrzeni, przedmioty źle rozmieszczone na kartce, chaotycznie i bezładnie.
W czytaniu dziecko popełnia też charakterystyczne błędy: myli znaki graficzne, przestawia kolejność liter, sylab, zniekształcając brzmienie wyrazów. Często gubi się w tekście, przeskakuje, opuszcza linijki tekstu lub całe jego partie. Powoduje to niezrozumienie czytanego tekstu, a przez to niemożność nauczenia się zawartych w nim treści.
Uczenie się dodatkowo utrudnia słabe rozumienie stosunków przestrzennych i przestrzenno-czasowych (dawno, teraz, wkrótce, niedługo, potem, jutro, pojęcie pór roku, nazw dni tygodnia, miesięcy itp.), . Szczególnie teksty zawierające okoliczniki miejsca (nad, pod, obok, między) stają się dla dzieci z obniżoną orientacja przestrzenną niezrozumiałe.
Szczególne trudności dziecko ma z takimi przedmiotami jak geografia (utrudnione rozumienie mapy i posługiwanie się nią), czy geometrii (wyobrażenia przestrzenne kształtu figur i zależności między poszczególnymi elementami).
Również poziom prac wykonywanych na zajęciach plastycznych jest niski na skutek trudności w rozplanowaniu przestrzeni.
Dzieci z obniżonym poziomem orientacji przestrzennej często słabiej wypadają na tle grupy w czasie zajęć gimnastycznych: psują szyk, wykonują niewłaściwe ruchy na skutek słabszej orientacji w schemacie własnego ciała i przestrzeni.

Percepcja słuchowa

Jest procesem rozpoznawania, różnicowania, zapamiętywania, analizowania i syntetyzowania dźwięków. Odbiór słyszanych dźwięków możliwy jest dzięki sprawnie działającemu analizatorowi słuchowemu, który składa się z:
  • receptora odbierającego bodźce słuchowe (ucho), przekształcającego je na pobudzenie nerwowe,
  • drogi słuchowej doprowadzającej pobudzenie nerwowe do mózgu,
  • korowej części analizatora - miejsce dokonania i syntezy bodźców słuchowych,
  • nerwów odśrodkowych przekazujących impulsy do mózgu.
Podstawowym warunkiem rozwoju spostrzeżeń słuchowych jest anatomicznie nieuszkodzony i funkcjonalnie sprawny analizator słuchowy ( odpowiedzialny za słuch fizyczny ), z kolei prawidłowa identyfikacja dochodzących do mózgu bodźców słuchowych jest warunkiem rozwoju mowy ( tzw.słuch fonematyczny ).
SŁUCH FONEMATYCZNY zwany też słuchem mownym - jest to zdolność do rozpoznawania i różnicowania dźwięków mowy (najmniejszych elementów składowych wyrazów czyli fonemów).Realizacją fonemu jest głoska.
Mowę rozumiemy dzięki funkcjonowaniu słuchu fonematycznego. Wymaga on operacji na poziomie analizy i syntezy słuchowej opartej na dużej sprawności percepcyjnej i poprawnych operacjach myślowych. Procesy te odbywają się na poziomie kory mózgowej. Dzięki słuchowi fonemowemu słyszymy różnice pomiędzy dźwiękami bardzo podobnymi np. p-b, t-d, k-g, itd.
Dziecku nie jest łatwo z potoku mowy wyodrębnić wyrazy, w wyrazach sylaby, w sylabach - głoski. Aby zrozumieć sens mówionego tekstu trzeba uchwycić kolejność głosek w wyrazie i umieć je zróżnicować.
ANALIZA SŁUCHOWA - to umiejętność wyodrębniania z potoku mowy: zdań, w zdaniach wyrazów, w wyrazach sylab, a w sylabach głosek z zachowaniem ich kolejności.
SYNTEZA SŁUCHOWA - to scalanie głosek, sylab i wyrazów w określone, złożone układy słuchowe.
PAMIĘĆ SŁUCHOWA - to pamięć wzorców słuchowych wyrazów tzn. pamięć ich długości ( liczby sylab i głosek oraz ich kolejności w wyrazie ).
Jest to również zdolność zatrzymywania w pamięci ciągów wyrazów połączonych związkami logiczno-gramatycznymi (np. dni tygodnia, nazw miesięcy, wierszy, piosenek itp.).
Różnicowanie dźwięków, ich analiza i synteza dokonują się - jak już wspomniano - na poziomie ośrodkowego układu nerwowego. Jeżeli ośrodek słuchowy kory mózgowej jest uszkodzony lub mniej sprawny, proces różnicowania, analizowania i syntetyzowania dźwięków przebiegają wadliwie.
Nie można mylić tych zaburzeń z niedosłuchem pochodzenia obwodowego, ponieważ dziecko z takimi zaburzeniami ma uszkodzone ucho lub nerw słuchowy, a nie ośrodek słuchu w mózgu. Dzieci z zaburzonym słuchem fonematycznym napotykają w toku nauki szkolnej, szczególnie zaś w nauce pisania i czytania, na trudności, których nie są w stanie same. mimo częstych wysiłków, przezwyciężyć.
W klasach początkowych dzieci z zaburzoną analizą i syntezą słuchową nie mogą zapamiętać i powtórzyć trudnych wyrazów i dłuższych wypowiedzi, słabo rozumieją bardziej skomplikowane polecenia słowne, same zaś mówią często niewyraźnie, niepoprawnie pod względem gramatycznym, ubogo pod względem słownikowym.
Trudności w słuchowej syntezie wyrazu powodują, że dzieci te czytają wolno, zmieniają odczytywane wyrazy na inne (często zbliżone sensem), z ogromną trudnością składają sylaby i wyrazy. Rozumienie czytanego tekstu jest niepełne (mylone jest znaczenie wyrazów o brzmieniu podobnym).
W zakresie pisania z pamięci dzieci o obniżonym poziomie analizy i syntezy słuchowej popełniają szereg błędów, miedzy innymi opuszczają litery lub całe sekwencje literowe, przestawiają i przekręcają wyrazy, zmieniają szyk zdania. Pisanie odbywa się powoli i z wielkim trudem. Największe niepowodzenia spotykają jednak te dzieci przy pisaniu ze słuchu. Trudnością dla nich jest różnicowanie głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych, również syczących (s, c, z, dz) i szumiących (sz, cz, ż, dż), odróżnianie samogłosek nosowych (ą, ę) od zespołów dźwiękowych "on", "om", "en", różnicowanie zmiękczeń (ś-ci, ć-ci, ń-ni itp.).

Motoryka ( lokomocja ) duża

Ogólna sprawność ruchowa przejawiająca się w płynności ruchów całego ciała ( ich całkowitej koordynacji ) i kontroli nad nim.
Cechy charakterystyczne opóźnienia ruchowego :
  • niechęć do czynności i zabaw ruchowych,
  • niesprawność ruchów całego ciała (ruchy nieskoordynowane, kanciaste),
  • ogólne spowolnienie ruchowe,
  • zakłócenie koordynacji wzrokowo - ruchowej w zabawach i zadaniach, w których ruch odbywa się pod kontrolą wzroku ( łapanie piłki, gra w klasy ),
  • zaburzenie równowagi,
  • niezgrabność w pokonywaniu przeszkód,
  • słabe panowanie nad szybkością i siłą,
  • trudności w integracji wszystkich mięśni w celu wykonania skoordynowanego działania,
  • nadmierna męczliwość, słaba kondycja fizyczna,
  • niechęć do czynności i zabaw ruchowych.

Motoryka ( lokomocja ) mała

Prawidłowa sprawność manualna rąk przejawia się właściwym tempem wykonywanych czynności i właściwą precyzją ruchów dłoni i palców. W przypadku niezręczności manualnej utrzymuje się:
  • nadmierne bądź za małe napięcie mięśniowe ( stąd mała precyzja ), kurczowe trzymanie ołówka silne przyciskanie, częste współruchy (języka, dłoni)
  • zaburzona szybkość ruchów np. dłoni lub palców, trudności w majsterkowaniu, wycinaniu, szyciu, zapinaniu guzików itp.,
  • niewłaściwa koordynacja wzrokowo-ruchowa, trudności w rysowaniu, pisaniu (brzydkie pismo, brak połączeń między literami, zmiana wielkości i kąta nachylenia pisma, wolne tempo pisania, niestaranne zeszyty, kleksy, pogięte kartki, liczne skreślenia i poprawki).
    Strona motoryczna umiejętności pisania polega na skoordynowaniu ruchów ręki - ramienia, przedramienia, nadgarstka i palców. W początkach nauki szczególną trudność sprawia dziecku zharmonizowanie dużych (ramię i przedramię) i małych ruchów (dłoń, nadgarstek, palce) z równoczesną umiejętnością włączenia odpowiednich napięć poszczególnych grup mięśni. Kolejny problem, to konieczność posługiwania się szeregiem drobnych, nieznacznie tylko zróżnicowanych ruchów przy stałej zmianie ich kierunków (w górę, w dół - ruchy podbiegające) przy jednoczesnym zachowaniu kierunku pisma (od lewej strony ku prawej - ruchy postępujące). Wreszcie dziecko musi dbać o organizację przestrzenną i rytmiczność pisma (miejsce rozpoczynania wyrazów, rozmieszczenie w liniaturze, utrzymanie właściwych odstępów oraz rozmiarów liter,

Lateralizacja ( stronność ciała )

Lateralizacja, to większa sprawność jednej strony ciała od drugiej, która nie ogranicza się wyłącznie do pracy rąk, choć najwyraźniej zaznacza się właśnie w czynnościach manualnych. Występuje ona również w przypadku nóg oraz parzystych narządów zmysłu zwłaszcza oczu.
Jeśli chodzi o słuch, to przejawem dominacji stronnej jest między innymi fakt, że jedni ludzie słuchawkę telefoniczną przykładają chętniej do prawego, a inni do lewego ucha.
Lateralizacja kształtuje się stopniowa wraz z wiekiem i ogólnym rozwojem ruchowym dziecka. Za określoną stronność ciała odpowiada przeciwległa półkula mózgowa.
Wyróżnia się różne typy lateralizacji.
W zależności od tempa procesu lateralizacji spotykamy dzieci:
  • wcześnie zlateralizowane,
  • późno zlateralizowane.
W zależności od siły procesu lateralizacji:
  • dzieci silnie zlateralizowane,
  • dzieci słabo zlateralizowane.
W zależności od strony, która manifestuje większość wykonywanych przez nią czynności może występować dominacja (tzw formuła lateralizacyjna):
  • jednorodna (prawostronna lub lewostronna),
  • skrzyżowana,
  • nieustalona.
Lateralizacja nieustalona ( gdy dziecko jest słabo zlateralizowane ) jest najczęściej przejawem ogólnego opóźnienia ruchowego dziecka.
Dzieci z tą lateralizacją mają trudności w orientacji przestrzennej, mylą często prawą i lewą stronę swojego ciała i zdecydowanie częściej popełniają błędy w określaniu strony ciała osoby stojącej na przeciwko. Mają też trudności z właściwym wskazaniem stron świata, orientacji w terenie itp.

WYKAZ ĆWICZEŃ

Do przemyślenia:
Szereg prowadzonych badań wskazuje, że techniki, które kładą nacisk na skrupulatne nauczanie treści szkolnych, oraz podejścia związane z przetwarzaniem informacji są na ogół bardziej skuteczne niż stosowane podejścia pośrednie, w których próbuje się ćwiczyć zaburzone procesy utrudniające uczniom uczenie się.
Myron, H. Dembo "Stosowana psychologia wychowawcza".



Większość ćwiczeń zaczerpnięto z następujących pozycji:
  • Bogdanowicz M., Adryjanek A., Rożyńska M., (2007), Uczeń z dysleksją w domu. Poradnik nie tylko dla rodziców, Operon
  • Czajkowska I., Herda K., (1989), Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole, WSiP
  • Gąsowska T., Pietrzak-Stępkowskiej Z., (1978), Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP
  • Grabałowska K., Jastrząb J., Mickiewicz J., Wojak M., (1995), Ćwiczenia w czytaniu i pisaniu. Poradnk metodyczny do terapii dzieci dyslektycznych, TNOiK "Dom Organizatora"
  • Kowaluk M., (2009), Efektywność terapii pedagogicznej dzieci z trudnościami w uczeniu się, Wydawnictwo UMCS
  • Malendowicz J., (1978), O trudnej sztuce czytania i pisania, Nasza Księgarnia
  • Mielcarek D. (red), (2006), Mini-max o dysleksji, Seventh Sea
  • Naprawa R., Tanajewska A., Szczepańska K., (2010), Uwierz w siebie. Program dla uczniów o specyficnych i specjalnych potrzebach edukacyjnych, Wydawnictwo Harmonia
  • Sawa B., (1980), Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP
  • Spionek H., (1975), Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne, PWN
  • Szurmiak M., (1987), Podstawy reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WSiP
  • Zakrzewska B., (1976), Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WSiP
  • Zakrzewska B., (1996), Trudności w czytaniu i pisaniu, WSiP




Myśli o wychowaniu
W wychowaniu nie tyle dają się ocenić korzyści dobrej edukacji, ile następstwa złej - Adolf Dygasiński

Podziel się z innymi: Facebook Google Tweet This Yahoo
Facebook - Lubię To:


Komentarze
#11 | Ewa Niewolinska dnia 23. maj 2014
SzacunekSmile
#12 | kaczuszka1313 dnia 11. wrzesień 2014
no to jest extra
Dodaj komentarz
Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.
Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie masz jeszcze konta?
Zarejestruj się

Nie możesz się zalogować?
Poproś o nowe hasło
Newsletter
Aby móc otrzymywać e-maile z PEDAGOG SZKOLNY musisz się zarejestrować.
Shoutbox
Musisz zalogować się, aby móc dodać wiadomość.

18. listopad 2017 23:19
Gratulacje

18. listopad 2017 06:37
Gratuluję.

17. listopad 2017 23:51
Smile

17. listopad 2017 23:37
No to szacun dla Ciebie Smile

17. listopad 2017 21:29
Smile

Ostatnio na forum
Najnowsze tematy
bullet.png wymiar czasu pedagoga
bullet.png Indywidualizacja pracy
bullet.png reforma
bullet.png świetlica szkolna
bullet.png urlop zdrowotny
Najciekawsze tematy
bullet.png reforma [1224]
bullet.png zajęcia rewalidac... [698]
bullet.png pomoc pp - po "no... [583]
bullet.png nowy IPE-T? [294]
bullet.png mam te kwalifikacje? [225]