WYMAGANE KWALIFIKACJE

Wymagania kwalifikacyjne w stosunku do nauczyciela określa art. 9 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982r. Karty Nauczyciela.
Zgodnie z zapisem, stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje.

Przez przygotowanie pedagogiczne należy rozumieć nabycie wiedzy i umiejętności z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki szczegółowej, nauczanych w wymiarze nie mniejszym niż 270 godzin w powiązaniu z kierunkiem ( specjalnością ) kształcenia oraz pozytywnie ocenioną praktyką pedagogiczną - w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin.

Obecnie kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w różnych typach szkół określone są w Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli.
A. Zgodnie z nim kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela – pedagoga ( § 20.1 ) w następujących szkołach i placówkach :

• zakładach kształcenia nauczycieli
• placówkach doskonalenia nauczycieli
• poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych
• bibliotekach pedagogicznych
• kolegiach pracowników służb społecznych
• liceach ogólnokształcących
• liceach profilowanych
• technikach
• uzupełniających liceach ogólnokształcących
• technikach uzupełniających
• szkołach policealnych

posiada osoba, która ukończyła:

• studia magisterskie na kierunku pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne
lub
• studia magisterskie na dowolnym kierunku i studia podyplomowe w zakresie prowadzonych zajęć, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne.

B. Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela – pedagoga ( § 20.2 ) w następujących szkołach i placówkach :

• przedszkolach
• szkołach podstawowych
• gimnazjach
• zasadniczych szkołach zawodowych
• placówkach wychowania pozaszkolnego
• placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania

posiada osoba, która ukończyła:

• studia magisterskie na kierunku pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne
lub
• studia magisterskie na dowolnym kierunku i studia podyplomowe w zakresie prowadzonych zajęć, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne.

lub ukończyła

• studia pierwszego stopnia (studia pierwszego stopnia to sudia licencjackie, inżynierskie lub studia wyższe zawodowe ) na kierunku pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne
albo
• studia pierwszego stopnia na dowolnym kierunku (specjalności) i studia podyplomowe z zakresu prowadzonych zajęć, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne.

Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela – pedagoga ( § 20.3 ) w następujących szkołach i placówkach :

• przedszkolach specjalnych
• szkołach podstawowych specjalnych
• gimnazjach specjalnych
• szkołach ponadgimnazjalnych specjalnych
• specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych
• specjalnych ośrodkach wychowawczych, dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym
• szkołach specjalnych przysposabiających do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi
• ośrodkach umożliwiających dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim oraz dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki
• młodzieżowych ośrodkach wychowawczych
• młodzieżowych ośrodkach socjoterapii
• szkołach w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich
• szkołach w zakładach poprawczych dla nieletnich z upośledzeniem umysłowym

posiada osoba, która:

• ma kwalifikacje określone w puncie A lub B, a ponadto ukończyła studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny w zakresie pedagogiki specjalnej odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów lub rodzaju placówki
lub
• ma kwalifikacje wymagane do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym rodzaju szkoły i placówki, a ponadto ukończyła studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów lub rodzaju placówki lub
• ukończyła studia wyższe na kierunku pedagogika lub pedagogika specjalna w specjalności odpowiedniej do niepełnosprawności uczniów lub rodzaju placówki, oraz posiada przygotowanie pedagogiczne.

Określenie kwalifikacji potrzebnych do pełnienia funkcji pedagoga szkolnego budziła i budzi szereg kontrowersji. Chodzi przede wszystkim o sformułowanie : studia magisterskie na kierunku pedagogika w specjalności odpowiadającej prowadzonym zajęciom.
Należy podkreślić, że to dyrektor szkoły zatrudniający pedagoga ( i każdego innego pracownika ) dokonuje oceny tych kwalifikacji, gdyż jest on kierownikiem zakładu pracy w rozumieniu art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty.
Ocena ta polega między innymi na porównaniu programu ukończonego kierunku ( specjalności ) studiów zatrudnianej osoby z zadaniami jakie będzie ona realizowała zajmując stanowisko pedagoga szkolnego. Inaczej mówiąc, dyrektor szkoły zatrudniając osobę na to stanowisko dokonuje oceny jej kwalifikacji pod kątem potrzeb szkoły.
Pedagog szkolny powinien posiadać takie przygotowanie zawodowe, które będzie gwarantowało wykonanie zadań statutowych pedagoga szkolnego w konkretnej szkole, a są one przecież różne w różnych typach szkół, ponieważ potrzeby dzieci i młodzieży uczęszczających do konkretnej placówki są odmienne.

Warszawa, 22 września 2004 r. MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU PODSEKRETARZ STANU
DN-1-BS-7012-195/04
Kuratorzy oświaty

[...] W chwili obecnej oceny kwalifikacji nauczyciela [...], można dokonać wyłącznie zatrudniający nauczyciela dyrektor szkoły lub placówki. Również w przypadku kwalifikacji do nauczania przedmiotu lub prowadzenia zajęć niemających swego ścisłego odpowiednika w kierunku lub specjalności studiów, oceny takiej przy zatrudnianiu nauczyciela dokonuje dyrektor szkoły lub placówki. [...]
Podsekretarz Stanu
Anna Radziwiłł

MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU DEPARTAMENT PRAGMATYKITYKI ZAWODOWEJ NAUCZYCIELI

[...] Odpowiedzi na pytania II Ogólnopolskiej Konferencji Kadry Kierowniczej Oświaty przekazane przy piśmie z dnia 14 marca 2005 r. , dotyczące rozporządzenia w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli.

W wyroku z dnia 12 maja 2004 r. (sygn. akt U 1/04) Trybunał Konstytucyjny uznał, że upoważnienie kuratora oświaty do ustalenia, czy dany kierunek (specjalność) studiów jest zbliżony z nauczanym przedmiotem (rodzajem prowadzonych zajęć), wykracza poza granice upoważnienia zawartego w art. 9 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, co narusza przepis art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.
Od dnia ogłoszenia tego wyroku, tj. od dnia 31 maja 2004 r., kuratorzy oświaty nie ustalają zbliżoności kierunku studiów z nauczanym przedmiotem (rodzajem prowadzonych zajęć) na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 10 września 2002 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz. U. Nr 155, poz. 1288 ze zm.). Oceny kwalifikacji w oparciu o ten przepis dokonuje dyrektor szkoły przy nawiązywaniu z nauczycielem stosunku pracy.

pełne teksty obu pism

Jedyną opinią Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu mówiącą o konkretnym wykształceniu dającym kwalifikacje do zatrudnienia na stanowisku pedagoga szkolnego jaką udało się nam znaleźć, jest pismo nr DNS2-1012/104/98 z dnia 31 marca 1998r. , zgodnie z którym absolwenci pedagogiki opiekuńczo wychowawczej, opiekuńczo-resocjalizacyjnej, profilaktyczno-społecznej i terapeutycznej, posiadają kwalifikacje do zatrudnienia na stanowisku pedagoga szkolnego.